Schuldhulpverlening is een wettelijke taak van elke gemeente en de hulp is gratis (bron: Rijksoverheid). Je begint met één telefoontje naar je gemeente. Weet je niet waar je moet zijn, dan bel je Geldfit.
Meld je je met schulden bij je gemeente, dan moet die gemeente binnen vier weken een eerste gesprek met je voeren. Dreigt er een huisuitzetting of een afsluiting van gas, stroom of water, dan is dat binnen drie werkdagen. Dat staat in artikel 4 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.
Zelf melden of benaderd door je gemeente
De gewone route is dat je zelf contact opneemt met de afdeling die bij jouw gemeente over schulden gaat. Wie je daarna spreekt, verschilt per gemeente. De ene voert de hulp zelf uit, de andere laat dat doen door een organisatie die zich op schuldhulp richt (artikel 3a van de wet). Geldfit verbindt je door met de partij die het in jouw woonplaats doet (bron: Bureau Wsnp).
Bij de tweede route benadert de gemeente jou. Sinds 1 januari 2021 is vroegsignalering een wettelijke taak. Verhuurders, energiebedrijven, drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars geven een betalingsachterstand door aan de gemeente zodra ze hun eigen incassostappen hebben gezet. Jouw toestemming is daar niet voor nodig (bron: NVVK). De gemeente biedt je dan een gesprek aan. Neem je dat aan, dan geldt ook hier de termijn van vier weken voor het eerste gesprek.
Wachten maakt de schuld groter, want een incassobureau en een deurwaarder rekenen kosten die bovenop het openstaande bedrag komen (bron: Nibud). Betaal ook nooit voor schuldhulpverlening, want volgens het Nibud mag daar geen geld voor worden gevraagd.
Het eerste gesprek en de termijnen uit de wet
In het eerste gesprek stelt de schuldhulpverlener je hulpvraag vast. Hij kijkt hoe de schulden zijn ontstaan en of je genoeg hebt aan advies of dat een schuldregeling nodig is (bron: NVVK). De termijnen in de tabel hebben als peildatum oktober 2026.
|
Stap |
Termijn |
Bron |
|
Eerste gesprek na je melding |
Binnen 4 weken |
Wet, artikel 4 lid 1 |
|
Eerste gesprek in een bedreigende situatie |
Binnen 3 werkdagen |
Wet, artikel 4 lid 2 |
|
Besluit met plan van aanpak of afwijzing |
Verschilt per gemeente, maximaal 8 weken |
Wet, artikel 4a lid 3 |
|
Stabilisatie van inkomsten en uitgaven |
Maximaal 4 maanden, bij uitzondering 8 |
NVVK |
|
Aflossen in een schuldregeling |
18 maanden |
NVVK en Nibud |
Onder een bedreigende situatie verstaat de wet drie dingen:
- een gedwongen woningontruiming
- het beëindigen van de levering van gas, elektriciteit, stadsverwarming of water
- het opzeggen of ontbinden van je zorgverzekering
Zeg het bij je melding meteen als een van die drie speelt, want alleen dan geldt de termijn van drie werkdagen.
Na het gesprek krijg je een besluit op papier, een beschikking, met daarin het plan van aanpak of een afwijzing. Hoe snel dat besluit komt, verschilt per gemeente. Elke gemeente legt de termijn vast in een eigen verordening en de wet noemt alleen het maximum van acht weken. Ben je het niet eens met het besluit, dan staat er bezwaar tegen open.
Weigeren mag een gemeente in elk geval in twee situaties. De eerste is dat je al eerder schuldhulp hebt gehad. De tweede is een onherroepelijke veroordeling of boete voor fraude ten koste van een overheidsinstantie (artikel 3). Het is een bevoegdheid en geen plicht, dus ook hier beslist je eigen gemeente.
Het plan van aanpak en de eerste maanden van schuldhulpverlening
Met het plan van aanpak begint de stabilisatie, de fase waarin je inkomsten en uitgaven weer in balans komen. De NVVK rekent daar maximaal vier maanden voor en bij uitzondering acht. In die maanden brengt de schuldhulpverlener je financiën in kaart en probeert hij rust te krijgen bij je schuldeisers. Soms hoort daar budgetbeheer of budgetcoaching bij.
Wat er ook in het plan komt, de gemeente moet rekening houden met de beslagvrije voet (artikel 4a lid 5). Dat is het deel van je inkomen dat je houdt voor je vaste lasten en je levensonderhoud. Het bedraagt minimaal 95 procent van de bijstandsnorm voor jouw situatie (bron: Nibud, geraadpleegd in oktober 2026).
Niet iedereen gaat door naar een schuldregeling. Zijn je schulden nog te overzien, dan eindigt de hulp bij advies of bij een betalingsregeling waarmee je alles terugbetaalt.
De schuldregeling met je schuldeisers
Lukt volledig terugbetalen niet, dan doet de schuldhulpverlener al je schuldeisers één voorstel. Dat heet een minnelijke schuldregeling, omdat er geen rechter aan te pas komt. De schuldhulpverlener berekent eerst je afloscapaciteit: je netto-inkomen min het vrij te laten bedrag, het bedrag dat je minimaal nodig hebt om van te leven. Sinds 1 juli 2023 los je 18 maanden af. Wat je aan het einde niet hebt afgelost, komt in aanmerking voor kwijtschelding (bron: Nibud).
De NVVK, de vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren, onderscheidt drie vormen:
- Saneringskrediet: een kredietbank betaalt je schuldeisers in één keer het afgesproken deel van de schuld. Jij lost daarna één lening af in maximaal 18 maanden.
- Schuldbemiddeling: alles wat je boven het vrij te laten bedrag verdient, gaat elke maand opzij voor je schuldeisers.
- Schuldregeling zonder afloscapaciteit: houd je niets over om af te lossen, dan vraagt de hulpverlener je schuldeisers om de vordering af te boeken.
Een saneringskrediet is iets anders dan zelf een lening oversluiten. De aanvraag loopt via de schuldhulp van je gemeente en kredietbanken verstrekken het zonder winstoogmerk. Je schuldeisers krijgen een percentage van hun vordering in plaats van het hele bedrag (bron: NVVK). De NVVK spoort gemeenten aan om voor een saneringskrediet te kiezen, tenzij er zwaarwegende argumenten tegen zijn.
Voor het minnelijke traject hanteert de NVVK een termijn van 120 dagen. Die is alleen haalbaar als jij, je schuldhulpverlener en je schuldeisers op tijd reageren.
Wat er gebeurt als schuldeisers niet meewerken
Zolang er geen regeling is, houden schuldeisers hun eigen middelen. Een deurwaarder mag met toestemming van de rechter beslag leggen op een deel van je loon (bron: Nibud). Een schuldeiser kan in het uiterste geval ook de rechter vragen om je faillissement. Weigert een schuldeiser het voorstel zonder redelijke grond, dan kan de schuldhulpverlener de rechter om een dwangakkoord vragen. Wijst de rechter dat toe, dan moet die schuldeiser alsnog meedoen (bron: Rechtspraak).
Lukt het ook zo niet, dan is er de wettelijke route: de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). Je dient samen met je schuldhulpverlener een verzoek in bij de rechtbank, met een verklaring van de gemeente dat een minnelijke regeling is mislukt of niet mogelijk is. Griffierecht betaal je niet. De rechtbank behandelt een verzoek meestal binnen twee tot drie maanden (bron: Rechtspraak).
De rechter toetst onder meer of je de afgelopen drie jaar te goeder trouw bent geweest bij het ontstaan van je schulden. Laat hij je toe, dan stelt de rechtbank een saneringsplan op. Sinds 1 juli 2023 duurt dat in principe 18 maanden, al mag de rechter een andere periode vaststellen van maximaal vijf jaar (bron: Rijksoverheid). Een bewindvoerder controleert of je de afspraken nakomt, alle schuldeisers zijn verplicht mee te werken en nieuwe schulden maken mag niet.
Na afloop van de schuldregeling
Heb je de regeling volgehouden, dan begin je schuldenvrij. Dat geldt na de minnelijke aflossingsperiode en ook na een Wsnp die je goed hebt doorlopen (bron: Nibud). De begeleiding stopt niet op die dag, want nazorg hoort bij het traject en is bedoeld om terugval te voorkomen (bron: NVVK).
Wie daarna opnieuw geld leent, met een persoonlijke lening of een doorlopend krediet, bouwt opnieuw een schuld op waarover rente loopt. Bespreek zo’n stap daarom eerst met de hulpverlener die je nazorg doet.
Je eerste stap naar schuldhulpverlening
Bel je gemeente en zeg dat je je wilt melden voor hulp bij schulden. Weet je het nummer niet of vind je de gemeente een te grote stap, bel dan Geldfit op 0800-8115. Dat is gratis en anoniem, op maandag tot en met vrijdag van 9.00 tot 21.00 uur (bron: Geldfit).
Ook het Juridisch Loket en het maatschappelijk werk brengen je in contact met een erkende schuldhulpverlener (bron: Rijksoverheid). Heb je alleen beginnende achterstanden, dan zet de Nibud-tool Zelfjeschuldenregelen je schulden op een rij.